KHK ile kamu görevinden çıkarılanların AİHM başvurusunu usulden elenmeyecek şekilde hazırlayabilmesi için kapak sayfası, elektronik form, iç hukuk kronolojisi, delile erişim ve savunma güvenceleri, masumiyet karinesi ile orantılılık/kişisel zararların somutlaştırılması adım adım ele alınmaktadır.
Bu yazı dizisi, OHAL KHK’larıyla kamu görevinden çıkarılan kişilerin (KHK ihraçları) iç hukukta OHAL Komisyonu ve idari yargı…
Bu yazı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) ByLock kullanımı iddiasına dayanan mahkûmiyetler hakkında verdiği ihlal kararlarını, kararların birbirini nasıl tamamladığını ve iç hukukta yeniden yargılama tartışmasına nasıl yön verdiğini ortaya koymaktadır. AİHM, Yüksel Yalçınkaya içtihadı sonrasında benzer şikâyetleri içeren başvuruları paketler hâlinde Türk Hükümeti’ne bildirmiş; 12 Aralık 2023, 16 Nisan 2024, 25 Haziran 2024, 25 Kasım 2024 ve 16–19 Mayıs 2025 tarihlerinde her biri 200 başvurudan oluşan beş grubu (toplam 1.000 başvuru) tebliğ etmiştir. Son olarak 4 Eylül 2025 tarihinde, her biri 400 başvuru içeren on iki gruptan oluşan bir başka paket de (toplam 4.800 başvuru) Hükümete bildirilmiştir.
İçtihat çizgisinin normatif ekseni, 26 Eylül 2023 tarihli Yüksel Yalçınkaya / Türkiye Büyük Daire kararıdır. AİHM, ByLock kullanımının ulusal mahkemelerce örgüt üyeliğinin otomatik ve yeterli delili gibi değerlendirilmesinin öngörülemez ve genişletici yorum ürettiğini; bunun AİHS m.7 (kanunsuz ceza olmaz), m.6 (adil yargılanma) ve m.11 (toplantı ve dernek kurma özgürlüğü) bakımından ihlale yol açtığını tespit etmiştir.
22 Temmuz 2025 tarihli Demirhan ve Diğerleri / Türkiye kararı (239 başvurucu), Yalçınkaya standardını “takip dosyası” niteliğinde somutlaştırmış; ByLock verisine dayalı kategorik mahkûmiyetin suçun maddi ve manevi unsurlarını bireyselleştirmeden kurulduğunu, savunma haklarının etkin kullanılmadığını ve gerekçelendirme yükümlülüğünün zedelendiğini değerlendirmiştir. Mahkeme, giderim bakımından ihlal tespitinin adil tatmin için yeterli olabileceğini, buna karşılık başvurucuların talebi hâlinde yeniden yargılamanın ilke olarak en uygun yol olduğunu belirtmiştir.
Komite, 16 Aralık 2025 tarihli Bozyokuş, Seyhan ve Karslı kararlarında toplam 2.420 başvurucu yönünden, ByLock temelli mahkûmiyet pratiğinin m.7 ve/veya m.6 §1 kapsamında ihlal oluşturduğunu söylemiştir: Bozyokuş’ta m.7, Seyhan’da m.6 §1, Karslı’da ise her iki madde yönünden ihlal tespiti yapılmıştır. Yazı, bu başlık farkının aynı yapısal sorunun farklı normatif cephelerden görünür hâle gelmesinden ibaret olduğunu ve yeniden yargılamaya erişimi değiştirmediğini vurgular. Nitekim CMK m.311/1-f, AİHM’in kesinleşmiş ihlal kararlarını, dayandığı maddeye bakılmaksızın yargılamanın yenilenmesi sebebi sayar. Bununla birlikte, şikâyetlerin ulusal merciler ve AİHM önünde açık ve tutarlı biçimde ileri sürülmesi, kabul edilebilirlik risklerini azaltan usulî bir zorunluluktur. AİHM, bir sonraki esasa ilişkin karar tarihini henüz açıklamamış; bu gruplar bakımından kayıttan düşürme kararı da henüz vermemiştir. Hükümetin m.34 kapsam aşımı ve m.35 iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazları, Mahkemece yapısal sorun karşısında belirleyici görülmemiştir, ayrıca inceleme yapılmamıştır.
AİHM, 15 Temmuz 2016 sonrasında kamu görevinden çıkarılmaya (KHK/ihraç) ilişkin Türkiye aleyhine yapılan başvurularda artan yoğunluk karşısında, 1 Ocak 2026 itibarıyla özel usulî tedbirler uygulamaya koymaktadır. Bu tedbirlerin merkezinde, her başvuruya eklenmesi zorunlu tutulan “kapak sayfası” yer almaktadır. Kapak sayfasında istenen bilgiler, Mahkeme’nin ihraç dosyalarını nasıl yöneteceğine ve hangi unsurları kritik gördüğüne dair güçlü bir “inceleme haritası” sunar.
Form, başvurucunun ihraç edildiği mesleği, ulusal makamların ihraç ve idari yargı sürecinde dayandığı delil türlerini (ByLock kullanımı/içeriği, HTS, Bank Asya işlemleri, kurum-amir görüşü, tanık ifadeleri, gizli tanık, ankesör/ardışık arama, “Garson/Albatros” verileri, dernek-sendika üyeliği, sosyal medya paylaşımları gibi) ve karar tarihinde kesinleşmiş ceza mahkûmiyeti bulunup bulunmadığını net biçimde sınıflandırmaya elverişli şekilde toplar. Ayrıca Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuruyu hangi içtihatla reddettiği (N.E., A.S., Erkan Sezgin) sorularak iç hukuk yaklaşımının da dosya bazında haritalanması hedeflenir. Son olarak, hem AYM’ye hem AİHM’e yöneltilen ortak şikâyetler işaretlenir: bağımsız ve tarafsız mahkeme, adil yargılanma güvenceleri, delile erişim ve itiraz imkânı, duruşma yapılmaması, gerekçesizlik, muğlak “iltisak/irtibat” kavramları, fişleme, özel hayata saygı, masumiyet karinesi, ifade ve örgütlenme özgürlüğü ile mülkiyet hakkına müdahale gibi.
Bu yapı, AİHM’in kitlesel başvuruları “meslek + delil seti + ceza yargılaması durumu + ileri sürülen hak kategorileri” ekseninde gruplandırarak, pilot/öncü dosyalar üzerinden içtihat üretme ve benzer başvuruları hızlandırılmış usulle sonuçlandırma yönünde bir strateji izlediğini göstermektedir. Tedbirin amacı, artan dosya yükü altında bireysel başvuru hakkının etkinliğini korumak ve benzer ihlal iddialarında tutarlı bir inceleme standardı oluşturmaktır.
Giriş Bu yazı, Olağanüstü Hal (OHAL) Kanun Hükmünde Kararnameleri (KHK) ile kamu görevinden çıkarılan kişilerin Avrupa İnsan Hakları…
AİHM veya AYM ihlal kararı sonrası yeniden yargılama sürecinde eski mahkûmiyetin hukuki statüsü, adli sicil kaydındaki durumu ve kişilerin sanık mı hükümlü mü kabul edileceği konularında farklı görüşler bulunmaktadır. AİHM içtihatları, suçsuzluk karinesi ve eski hâle getirme ilkesine vurgu yapmaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin ihlal kararı, CMK 311/1-f gereği yargılamanın yenilenmesi sürecini başlatır. Mahkeme, ihlali giderecek şekilde dosyayı yeniden değerlendirerek yeni bir karar verir. Yeniden yargılama sonunda beraat eden kişi, uğradığı haksız ceza veya tutukluluk için CMK 141/1-e kapsamında maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
AİHM’in Demirhan Kararı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Demirhan ve Diğerleri / Türkiye kararı 22 Temmuz 2025 tarihinde…
Olağanüstü hal döneminde ByLock kullanımı gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin bireysel başvurularına ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Yalçınkaya/Türkiye kararı sonrası yaklaşımının değerlendirilmesi.
Olağanüstü hal döneminde ByLock kullanımı gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin bireysel başvurularına ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Yalçınkaya/Türkiye kararı sonrası yaklaşımının değerlendirilmesi.
End of content
End of content
